Có khi nào bạn để ý rằng, có những khi bạn lỡ ra nắng 1 hôm, mà lỡ "đen" đến tận vài tháng sau mới hết? Hay tại sao lại có những người cứ hay bảo bản thân mình là "t đen bẩm sinh đó giờ gòi m ơi" 

Tại sao làn da của chúng ta dường như có "trí nhớ", ghi dấu những tác động từ môi trường như ánh nắng mặt trời, stress hay viêm nhiễm?Câu trả lời nằm ở di truyền học biểu sinh (epigenetic) - một lĩnh vực nghiên cứu đầy hấp dẫn về những thay đổi trong biểu hiện gen mà không làm biến đổi trình tự DNA.Hãy cùng Kiên khám phá thế giới biểu sinh và tìm hiểu cách thức "làn da có trí nhớ" hoạt động nhen.

Xem video chi tiết tại đây.

1. Methyl hóa DNA và biến đổi Histone: "Dấu ấn" trên gen liên quan đến sinh melanin

Tưởng tượng DNA như một cuốn sách hướng dẫn chi tiết cho mọi hoạt động của tế bào. Trong đó, các gen quy định sản xuất melanin (như TYR, MITF) là những chương quan trọng quyết định màu sắc làn da.

a. Methyl hóa DNA - TRỰC TIẾP:

Giống như việc dùng bút dạ quang tô đậm một đoạn văn bản, quá trình methyl hóa gắn các gốc methyl (-CH3) lên DNA, "đánh dấu" và thường làm giảm hoạt động của gen. Khi các gen sản xuất melanin bị methyl hóa, chúng sẽ "ngủ quên", sản xuất ít melanin hơn, khiến da sáng màu hơn.

b. Biến đổi "cuộn chỉ" histone - GIÁN TIẾP:

Hãy hình dung DNA như một sợi chỉ dài, được quấn quanh các protein histone tạo thành cấu trúc chromatin. Histone có thể được "trang trí" bằng các nhóm acetyl (-COCH3) hoặc methyl, ảnh hưởng đến độ cuộn chặt của DNA.

  • Acetyl hóa histone: Như việc nới lỏng cuộn len, acetyl hóa giúp DNA "thư giãn", dễ dàng tiếp cận với các yếu tố phiên mã, thúc đẩy biểu hiện gen và sản xuất melanin.
  • Methyl hóa histone: Ngược lại, methyl hóa histone giống như việc siết chặt cuộn len, khiến DNA bị "kìm kẹp", khó hoạt động, giảm sản xuất melanin.

Sự vụ sẽ còn phức tạp hơn nữa nếu các biến đổi trên diễn ra ở các gen tham gia điều hoà hoạt động của các gen này (tức là theo kiểu GIÁN GIÁN GIÁN TIẾP :))) - kiểu dây mơ rễ má, gen này ảnh hưởng đến gen kia, gen kia ảnh hưởng đến gen nọ).

2. Micro RNA: "Nhạc trưởng" điều khiển sản xuất melanin

MicroRNA (miRNA) là những phân tử RNA nhỏ bé nhưng quyền lực, có khả năng điều khiển biểu hiện gen ở cấp độ sau phiên mã. miRNA hoạt động như "nhạc trưởng", điều chỉnh "âm lượng" của các gen sản xuất melanin. Đây cũng là một yếu tố đã được quan tâm rất nhiều trong giải Nobel Y sinh năm nay.

  • miR-145: "Trợ lý khó tính" này luôn tìm cách ức chế MITF, giảm sản xuất melanin, giữ cho làn da sáng màu.
  • miR-211: Ngược lại, miR-211 là "trợ lý nhiệt tình", thúc đẩy MITF hoạt động hết công suất, tăng cường sản xuất melanin, khiến da trở nên tối màu hơn nhờ cơ chế ức chế "phản ức chế" (tức là ức chế ngược những đứa hay đi ức chế MITF).

3. Tóm lại

Làn da có khả năng "ghi nhớ" những tác động từ môi trường thông qua các cơ chế biểu sinh tinh vi, bao gồm methyl hóa DNA, biến đổi histone và hoạt động của miRNA.

Những thay đổi này có thể kéo dài, ảnh hưởng đến màu sắc da ngay cả khi yếu tố kích thích ban đầu đã biến mất, có thể là hướng giải thích cho thứ gọi là "cơ địa".

Hiểu rõ về di truyền học biểu sinh không chỉ giúp chúng ta giải mã bí mật "làn da có trí nhớ" mà còn mở ra những hướng đi mới trong việc chăm sóc da, phòng ngừa và điều trị các bệnh lý liên quan đến sắc tố da.

__________________________

Bài viết thuộc quyền sở hữu của Lê Duy Kiên và group Đồng Điệu. Đề nghị không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý của tác giả.

Bài viết độc lập, không được tài trợ bởi bất cứ nhãn hàng nào. Chỉ mang tính chất tham khảo. Không thể thay thế các nghiên cứu khoa học chính thống/hay lời khuyên y tế.